مثانه ی شما مانند یک مخزن نگهداری مواد زائد است. زمانی که مثانه پر می شود، شما ادرار می کنید و مواد زائد از بدنتان خارج می شوند. احتباس ادراری وضعیتی است که در آن مثانه ی شما پس از ادرار کردن به طور کامل تخلیه نمی شود.
احتباس ادراری چیست؟
احتباس ادراری مشکلی است که در آن مثانه ی شما در هنگام ادرار کردن به طور کامل تخلیه نمی شود. همانطور که گفتیم، مثانه ی شما مانند مخزن نگهداری ادرار عمل می کند. ادرار از مواد زائد (که توسط کلیه ها از خون فیلتر می شود) ساخته شده است. پس از فیلتر کردن مواد زائد خون، ادرار به سمت مثانه حرکت می کند و در آنجا منتظر می ماند تا مثانه پر شده و از طریق مجاری ادرار از بدن شما خارج شود.
احتباس ادراری ممکن است حاد (ناگهانی) یا مزمن (طولانی مدت) باشد. احتباس ادراری حاد به طور ناگهانی رخ می دهد و علائم آن معمولاً بسیار شدید است. فرد احساس می کند نیاز شدید به ادرار دارد، اما اصلاً نمی تواند این کار را انجام دهد. احتباس ادراری مزمن طی مدت زمان طولانی رخ می دهد و به این معناست که شما مدت طولانی تری به این بیماری مبتلا بوده اید. احتباس ادراری مزمن اغلب در مردان مسن اتفاق می افتد
علائم احتباس ادرار چیست؟
احتباس ادرار حاد
احتباس ادراری حاد، به طور ناگهانی رخ می دهد و می تواند زندگی فرد را تهدید کند. فرد احساس می کند نیاز شدید به ادرار دارد، اما اصلا نمی تواند این کار را انجام دهد.
این امر باعث درد و ناراحتی بسیاری در نیمه تحتانی شکم می شود. لازم است فورا مراقبت های پزشکی انجام شود تا از انباشتگی ادرار کاسته شود.
احتباس ادرار مزمن
احتباس ادراری مزمن، طی مدت زمانی طولانی رخ می دهد. فرد می تواند ادرار کند اما مثانه به طور کامل تخلیه نمی شود.
ممکن است فرد حتی نداند به این عارضه مبتلا است زیرا در ابتدا هیچ علامتی ندارد.
احتباس ادراری مزمن می تواند منجر به عوارضی شود. در صورت وجود یکی یا بیش از یکی از علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک حائز اهمیت است:
- فرد احساس می کند به طور مکرر نیاز به ادرار دارد، اغلب هشت بار یا بیشتر در روز
- آغاز جریان ادرار دشوار است
- جریان ادرار، ضعیف است یا شروع می شود و متوقف می شود
- فرد احساس می کند فورا پس از پایان ادرار، نیاز به ادرار دوباره دارد
- مجبور می شود در طول شب، چندین بار برای ادرار بیدار شود
- در طول روز، ادرار از مثانه نشت می کند
- فرد دچار بی اختیاری فوری می شود یا احساس نیاز شدید و فوری به ادرار دارد و به دنبال آن، قادر نیست مانع از ادرار شود
- فرد نمی تواند بگوید چه زمانی مثانه پر است
- فرد دچار ناراحتی خفیف مداوم یا احساس پر بودن در لگن نیمه تحتانی شکم است
علت احتباس ادراری
بر اساس مسائلی که می تواند بر هر یک از این بخش ها یا فرآیندها تأثیر بگذارد، چندین دلیل احتمالی برای احتباس ادرار وجود دارد.
انسداد
انسداد زمانی اتفاق می افتد که چیزی مانع خروج ادرار از مثانه شود.
اگر چیزی به طور ناگهانی مانع شود و ادرار شما را مسدود کند، این باعث احتباس حاد ادرار می شود.
اگر انسداد در طول زمان به آرامی اتفاق بیفتد و همچنان اجازه دهد مقداری ادرار خارج شود، این منجر به احتباس مزمن ادرار می شود.
برخی از دلایل احتمالی انسداد عبارتند از :
- تورم در مجرای ادرار
- انقباض مجرای ادرار که خروج ادرار را سخت می کند
- جسمی که مجرای ادرار را مسدود می کند
- یبوست
- سنگ های کلیه یا سایر قسمت های دستگاه ادراری (انواع سنگ های ادراری)
- تومور یا توده دیگری در روده یا ناحیه لگن که مجرای ادرار را منقبض می کند
- یک لخته از خون در مجرای ادرار
تشخیص احتباس ادراری
روشهای مختلفی برای تشخیص احتباس ادراری و درمان نیامدن ادرار وجود دارد که شامل موارد زیر میباشد:
گرفتن شرح حال و معاینه فیزیکی
در این روش تشخیصی، پزشک در مورد علائم و نشانهها و مدت زمانی که فرد آنها را داشته سؤال میپرسد. همچنین پزشک در مورد سابقه بیماری و مصرف دارو سؤال خواهد کرد. معاینه فیزیکی زیر شکم ممکن است علت را نشان داده یا سرنخهای بیشتری به پزشک نشان بدهد.
آزمایش های مختلف
پس از معاینه فیزیکی، ممکن است آزمایشهای خاصی موردنیاز باشد. مردان ممکن است برای بررسی اندازه پروستات خود یک معاینه رکتوم انجام دهند. ممکن است ادرار افراد ذخیره شده و برای بررسی عفونت بررسی شود.
سونوگرافی مثانه
مقدار ادراری که پس از ادرار در مثانه باقی میماند را میتوان با انجام آزمایش سونوگرافی از مثانه اندازهگیری کرد. این آزمایش اسکن پس از تخلیه یا اسکن مثانه نامیده میشود.
سیستوسکوپی
سیستوسکوپی آزمایشی است که در آن یک لوله نازک با یک دوربین کوچک وارد مجرای ادرار شما میشود. این وسیله به پزشک اجازه میدهد تا تصاویری از پوشش مجرای ادرار و مثانه شما را مشاهده کند. این آزمایش ممکن است تنگی (اسکار) مجرای ادرار، انسداد ناشی از ابتلای به سنگ مثانه، بزرگ شدن پروستات یا تومور را تشخیص دهد. همچنین در صورت یافتن سنگ میتوان از آن برای برداشتن سنگ تشکیل شده استفاده کرد. توموگرافی کامپیوتری (CT) نیز ممکن است به یافتن سنگ یا هر چیز دیگری که جریان ادرار را مسدود میکند کمک کند.
آزمایش یورو دینامیک
آزمایشهایی که از کاتتر برای ثبت فشار داخل مثانه استفاده میکنند ممکن است برای تعیین میزان تخلیه مثانه انجام شوند. سرعت جریان ادرار را نیز میتوان با چنین آزمایشهایی اندازهگیری کرد. به این آزمایش یورو دینامیک میگویند.
EMG
اگر پزشک فکر کند که احتباس ناشی از وجود مشکلی در اعصاب است، ممکن است آزمایشهای خاصی را انجام دهد. یکی از این آزمایشها؛ آزمایش الکترومیوگرافی (EMG) است. در EMG از حسگرهایی برای اندازهگیری فعالیت الکتریکی عضلات و اعصاب در مثانه و نزدیکی مثانه و اسفنکتر مجرای ادرار استفاده میشود.
PSA
آزمایش خون آنتیژن اختصاصی پروستات (PSA) ممکن است به عنوان غربالگری سرطان پروستات انجام شود. اگر سطح PSA بالا باشد، ممکن است سونوگرافی از طریق رکتوم و شاید بیوپسی از بافت پروستات نیز انجام شود.
درمان
تجویز دارو یا عمل کوچک کردن پروستات
زمانی که علت احتباس ادرار در مردان بزرگ شدن غده پروستات باشد، متخصص اورولوژی با انجام عمل کوچک کردن پروستات یا تجویز دارو برای این بیماری، علائم احتباس ادرار را درمان می کند.
درمان بیماری های عصبی
بسیاری از مشکلات عصبی باعث اختلال در سیستم ارتباطی میان مغز و دستگاه ادراری می شوند. به علاوه مصرف برخی از داروهای روانی باعث احتباس ادرار می شود. بنابراین؛ درمان مشکلات عصبی می تواند در بهبود علائم این بیماری نقش داشته باشد.
درمان عفونت پروستات
عفونت پروستات باعث اختلال در عملکرد مثانه می شود؛ لذا اگر علت احتباس ادرار ناشی از عفونت پروستات باشد، پزشک با درمان آن، ناتوانی مثانه در تخلیه ادرار را درمان می کند.
قرار دادن کاتتر در مثانه
زمان که بیمار برای ناتوانی در تخلیه ادرار به بیمارستان مراجعه کند، پزشک با قرار دادن کاتتر در مثانه، به دفع ادرار می پردازد. این نوع درمان اورژانسی زمانی کاربرد دارد که بیمار به احتباس ادرار حاد دچار شده باشد.
جراحی اورتروپلاستی
اگر احتباس ادرار ناشی از تنگ شدن مجاری ادراری باشد، جراح با قرار دادن بالون به باز شدن بیشتر مجاری ادراری کمک می کند. نتیجه باز شدن مجاری ادراری، تخلیه آسان تر ادرار از مثانه است.
درمان نکردن احتباس ادرار چه عوارضی را به دنبال دارد؟
در صورت تشخیص دیرهنگام یا درمان نکردن به موقع ناتوانی مثانه در تخلیه ادرار ممکن است عوارض زیر را تجربه کنید:
- احتباس ادرار می تواند منجربه رشد باکتری در کلیه و مثانه شود؛ که نتیجه آن ابتلا به عفونت های ادراری است.
- تخلیه نشدن ادرار می تواند باعث تشکیل سنگ در مثانه شود.
- اگر مثانه توانایی تخلیه کامل ادرار را از دست بدهد، ادرار به بیرون نشت می کند.
- احتباس ادرار باعث آسیب رساندن به ماهیچه های مثانه می شود.
- در موارد جدی درمان نشدن احتباس ادرار باعث بروز بیماری های کلیوی می شود.
