ردکردن این

تنگی مجرا چیست؟ (علائم، عوارض و درمان)

آنچه در این مقاله می خوانید :

تنگی مجرا چیست؟

تنگی مجرا چیست

تنگی مجرا چیست : تنگی مجرا، تنگی در مسیر خروج ادرار از مثانه به خارج از بدن، ثانویه به اسکار و یا ضایعه در پیش‌آبراه است. پیش‎ آبراه لوله‌ای است که ادرار را از مثانه به خارج از بدن منتقل می‌کند.

تنگی پیش‌آّبراه، بر جریان خروج ادرار اثر گذاشته و موجب ایجاد طیفی از عوارض سیستم ادراری و تناسلی مانند: التهاب و عفونت می‌شود. پیش‌آبراه در آقایان به علت طولانی‌تر بودن نسبت به زنان، بیشتر در معرض آسیب و ایجاد اسکار است. در ادامه نگاهی به علل، علایم، ریسک فاکتورها و درمان تنگی مجرا می‌اندازیم.

بهتر است قبل از مطالعه ادامه این مطلب به توضیحات صوتی دکتر حجت سلیمی در خصوص تنگی مجرا گوش دهید:

تنگى مجراى ادرار در کودکان

تنگى مجراى ادرار در خانم ها

مراقبت های پس عمل تنگی مجرا

آیا تنگی مجرای ادرار خطرناک است

میزان بروز ناتوانی جنسی پس از عمل تنگی مجرای

یکی از سوالات شایع و نگرانی های بر حق برخی از بیماران درمورد جراحی مجرا می باشد. سوالی که مطرح می شود تحت این عنوان است:

بروز اختلال نعوظ و ناتوانی های جنسی پس از عمل جراحی تنگی مجرا چقدر است؟

در ادامه مطلب تنگی مجرا چیست یکی از شایع ترین علت هایی که افراد دچار تنگی مجرا به دلیل آن از انجام جراحی باز مجرا که درمان اصلی و قطعی است اجتناب می کنند، نگرانی از بروز ناتوانی جنسی و اختلال نعوظ پس از جراحی است.

درست است که یکی از عوارض جدی و ناخوشآیند جراحی های باز مجرا اختلال نعوظ است ولی احتمال بروز آن در حدی نیست که بیمار از انجام درمان قطعی خودداری کند. چه بسا در صورت عدم درمان قطعی همانطور که بارها صحبت کرده ام ، عوارض خیلی شدیدتر و طولانی مدت تری گریبان گیر بیماران بشود که متاسفانه خیلی از آن موارد هم برگشت ناپذیر هستند.

بر اساس بسیاری از مقاله ها و کتب علمی، میزان بروز ناتوانی جنسی در جراحی ها مجرا بستگی به روش جراحی دارد. در مواردی که ما از مخاط دهان استفاده می کنیم در تنگی های طولانی ، این میزان بسیار کم و در حد یک درصد است که اکثراً تمامی این افراد پس از یک سال از جراحی بهبودی کامل پیدا می کنند.

اما در مواردی که ما نیاز است قسمت تنگ را به طور کامل برداریم و دو قسمت سالم را مجدداً بهم پیوند بزنیم، این احتمال مختصر اقزایش پیدا می کند و در حد پنج الی هشت درصد این اختلال گزارش شده است. البته نکته مثبت این است که این افراد معمولا پس از گذشت یک سال در ۸۵% موارد به صورت خودبخود بهبود پیدا می کنند.

به عبارتی طی یک بررسی آماری، از هر صد بیمکار پس از گذشت یک سال از جراحی تنها یک بیمار دچار نعوظ و اختلال ناتوانی جنسی به صورت پایدار می شود و ما بقیه پس از گذشت یک سال نهایتاً به نعوظ طبیعی باز خواهند گشت. البته در طول این یک سال هم درمان های دارویی وجود دارد که ما برای بیمار تجویز می کنیم تا اینکه این مدت یک سال سپری شود.

نتیجه کلی این است که از هز ۱۰۰ بیمار ۱ بیمار دچار اختلال نعوظ دائم خواهد شد در حدود  ۸۵% موارد پس از یک سال جراحی بهبود پیدا می کند و این درصد در واقع درصد خیلی بالایی نیست و عوارض عدم جراحی و تنگی های طول کشیده به مراتب مخرب تر و غیر قابل بازگشت هستند.

درمان تنگی مجرای ادرار با لیزر

درمان تنگی های مجرای ادراری با استفاده از لیزر یا تیغه

در ادامه مطلب تنگی مجرا چیست اولین و ابتدایی ترین روش درمان تنگی های مجرای ادراری در مواردی خاص که عرض خواهم کرد چه هستند، استفاده از برش با تیغه و یا لیزر است. مواردی که مناسب این روش هستند، تنگی های هستند که طول کوتاه داشته باشند.

نهایتاً بین یک تا یک و نیم سانتی متر در محل های خاصی از مجرای ادراری و در محل های پشتی مجرای ادراری باشند البته به گونه ای که به اسفنگتر و ماهیچه های کنترل کننده ادرار نزدیک نباشد.

شدت تنگی نباید خیلی زیاد باشد و تنها از این روش یک الی دو مرتبه مجاز به استفاده هستیم. بنابراین تنگی هایی موارد فوق را شامل نمی شوند به عنوان مثال تنگی هایی که شدت بسیار زیاد دارند، تنگی هاییکه در قسمت های ابتدایی مجرای ادراری هستند و همچنین افرادی که دو مرتبه تنگی مجرا را با لیزر یا تیغه تحت درمان قرار داده اند و مجدداً دچار عود شده اند.

این افراد، افراد مناسبی جهت استفاده مجدد از تیغه یا لیزر نیستند اتفاقی که پیش خواهد آمد در صورتی که این افراد بخواهند مکرراً تحت برش با لیزر یا تیغه قرار بگیرند این است که، علارغم اینکه احتمال عود این افراد بسیار بالا خواهد بود، متاسفانه با افزایش طول محل تنگی هراه خواهد بود.

به گونه ای که بعد از هر مرتبه استفاده از تیغه یا لیزر و برش با این وسایل، ممکن است تنگی در صورت عود به طول آن حدود نیم سانت اضافه شود.

و خب اتفاقی که می افتد این است که یک تنگی یک الی یک و نیم سانتی متر متعاقب استفاده های مکرر و نابجا از تیغه در اثر ترس و هراس بیمار از جراحی باز یا مشاوره اشتباه تبدیل خواهد شد به یک تنگی دو الی سه سانتی متری با شدت زیاد که متاسفانه موفقیت جراحی باز را هم تا حدودی کاهش می دهد.

بنابراین این نکته بسیار حائز اهمیت است که جراحی های تنگی مجرای ادراری در صورتی که طولانی باشند ، شدت زیاد داشته باشند و یا اینکه پس از دوبار استفاده از تیغه یا لیزر مجدداً دچار عود شوند، درمان قطعی آنها جراحی باز خواهد بود. اصرار ورزیدن به برش با تیغه و گشاد کردن مجرا نه تنها سودی نخواهد داشت بلکه با احتمال بالاتر عود و همچنین کاهش موفقیت جراحی باز همراه خواهد بود.

علایم و نشانه‌های تنگی مجرای

فرد مبتلا به تنگی مجرا ممکن است نشانه‌ها و علایم زیر را تجربه کند:

  • کاهش جریان ادرار، قطره قطره آمدن ادرار
  • ادرار خونی
  • انزال خونی یا وجود خون در مایع منی
  • درد شکمی
  • التهاب آلت تناسلی در آقایان
  • بی‌اختیاری ادراری
  • عدم تخلیه کامل مثانه یا احساس ادرار داشتن پس از دفع ادرار
  • سختی و یا درد و سوزش در هنگام ادرار کردن
  • افزایش تعداد دفعات دفع ادرار
  • عفونت‌های سیستم ادراری
  • التهاب پروستات یا پروستاتیت
  • هیدرونفروز و نارسایی کلیه ثانویه به برگشت ادرار به سمت کلیه‌ها

برخی از بیماران ممکن است به طور کامل توانایی ادرار کردن را از دست بدهند. این شرایط یک اورژانس پزشکی است و احتباس ادراری نام داشته و  نیاز به مداخله درمانی فوری دارد. در غیر این صورت موجب عوارض جبران ناپذیری می‌شود.

علل تنگی مجرا

بافت اسکار و یا ضایعه‌ای که باعث تنگی پیش‌آبراه می‌شود، می‌تواند به علل زیر بوجود بیاید:

  • مداخله درمانی که در آن وسیله خارجی مانند اندوسکوپ، وارد پیش‌آبراه شود.
  • تعبیه طولانی مدت یا تکرارشونده کاتتر
  • تروما و آسیب به لگن یا پیش‌آبراه
  • جراحی برای درمان بزرگی پروستات
  • درمان جراحی سنگ کلیه
  • بدخیمی پروستات یا پیش‌آبراه و سیستم ادراری و تناسلی
  • عفونت‌ها و بیماری‌های مقاربتی (STD) مانند: گنوره‌آ و کلامیدیا
  • رادیوتراپی
  • لیکن اسکلروزیس (balanitis xerotica obliterans)، یک ضایعه التهابی پوستی است، که پوست ناحیه تناسلی را درگیر می‌کند.
  • هیپوسپادیازیس، ضایعه‌ای مادرزادی است که در آن سوراخ خارجی پیش‌آبراه قبل از نوک آلت تناسلی قرار دارد.

تنگی مجرا به طورکلی در مردان، به علت طول بیشتر پیش‌آبراه، شایع‌تر از زنان است. ابتلا به تنگی مجرا در بانوان و نوزادان بسیار ناشایع است.

تنگی مجرا علت‌های مختلفی می‌تواند داشته باشد؛ یکی از شایع‌ترین علت‌ها تروما یا در واقع ضربه به مجرای ادراری است. این ضربه‌ها می‌تواند به صورت ضربه‌های نافذ مانند وسایل برنده باشد و یا این‌که می‌تواند به صورت ضرباتی باشد که نافذ و برنده نیستند مانند اصابت توپ به ناحیه نشیمن‌گاه و زیر بیضه‌ها.

تروما یکی از شایع‌ترین علت‌ها هستند این تنگی‌ها معمولا تنگی‌هایی هستند که کوتاه‌ و در حد ۱ الی ۲ تا یا نهایتا ۳ سانتی‌متر هستند ولی ممکن است شدت تنگی در این افراد زیاد باشد.

یکی دیگر از علت‌های تنگی مجرا عفونت‌های ادراری است. افرادی که عفونت‌های ادراری طول‌کشیده داشتند و درمان مناسب و کافی دریافت نکردند مستعد تنگی مجرا هستند.

افرادی که عفونت‌های سوزاک مجرا داشتند که نشانه‌ آن ترشحات چرکی مجرا است و به صورت طول‌کشیده و مزمن این ترشحات را داشتند این افراد مستعد بروز تنگی مجرا هستند. تنگی مجرا در این‌گونه موارد معمولا تنگی‌های طولانی است و بعضا حتی امکان دارد که تمامی طول مجرای ادراری را دچار تنگی کند.

یکی دیگر از علت‌های شایع سونداژ است. امکان دارد هنگام تعبیه سوند و یا حتی خروج سوند مجرای ادرار آسیب ببیند. در صورتی که سایز مناسب هنگام تعبیه سونداژ انتخاب نشده باشد و یا اینکه از مواد لغزان و روان‌کننده هنگام تعبیه سوند استفاده نشود احتمال بروز تنگی مجرا و آسیب مجرای ادراری هنگام تعبیه سوند وجود دارد، همچنین هنگام خروج سوند هم این احتمال وجود دارد، چنان‌چه بالون سوند ادراری و یا در واقع آن مخزن سوند ادراری به صورت کامل تخلیه نشود و اقدام به خروج سوند شود احتمال آسیب مجرای ادراری وجود دارد.

یکی دیگر از علت‌ها موارد مادرزادی است که البته خیلی نادر است و ما به ندرت میبینیم که افرادی وجود دارند به صورت مادرزادی مجاری ادراری‌شان تکامل کافی را نداشته و دچار تنگی در مجرای ادراری هستند.

آخرین علت هم بعضا در موارد خیلی نادرتر زمینه ارثی و فامیلی هم مطرح شده است و به ندرت دیده‌ایم که به صورت فامیلی چند فرد از خانواده به صورت ارثی دچار درجاتی از تنگی مجرا هستند.

دلایل و علت های تنگی مجرای

در ادامه این مطلب با موضوع تگی مجرا چیست، این بیماری علت های مختلفی می تواند داشته باشد، یکی از شایع ترین علت ها تروما یا ضربه به مجرای ادراری است. این ضربه ها می تواند به صورت ضربه های نافذ مانند وسایل برنده باشد یا اینکه می تواند به صورت ضرباتی باشد که نافذ و برنده نیستند مانند اصابت توپ به ناحیه نشیمنگاه و زیر بیضه ها.
تروما ها یکی از شایع ترین علت ها هستند این تنگی ها معمولا تنگی هایی هستند که کوتاه هستند در حد ۱ الی ۲ و نهایتا ۳ سانتی متر هستند. ولی ممکن است شدت تنگی در این افراد زیاد باشد.

یکی دیگر از علت های تنگی مجرا عفونت های ادراری است. افرادی که عفونت های ادراری طول کشیده داشته اند ، و درمان مناسب یا کافی دریافت نکرده اند مستعد تنگی مجرا هستند.

افرادی که عفونت های سوزاک مجرا داشته اند که نشانه ی آن ترشحات چرکی مجرا است و به صورت طول کشیده و مزمن ان ترشحات را داشته اند این افراد مستعد بروز تنگی مجرا هستند. تنگی مجرا در این گونه موارد معمولا تنگی های طولانی است و بعضاً حتی امکان دارد تمامی طول مجرای ادراری را دچار تنگی بکند.

یکی دیگر از علت های شایع سونداژ است. امکان این وجود دارد هنگام تعبیه سوند یا حتی هنگام خروج سوندد مجرای ادراد آسیب ببیند. در صورتی که سایز مناسب هنگام تعبیه سونداژ انتخاب نشده باشد و یا اینکه از مواد لغزان و روان کننده هنگام تعبیه سوند استفاده نشده باشد احتمال بروز تنگی مجرا و آسیب مجرای ادراری متعاقب تعبیه سوند وجود دارد.

همچنین هنگام خروج سوند هم این احتمال وجود دارد، چنانچه که بالون سوند ادراری و یا در واقع مخزن سوند ادراری به صورت کامل تخلیه نشود و اقدام به خروج سوند شود احتمال آسیب مجرای ادراری وجود دارد.

یکی دیگر از علت ها موارد مادرزادی است، که البته بسیار نادر است و ما به ندرت می بینیم که افرادی وجود دارند که به صورت مادرزادی مجرای ادرار آنها تکامل کافی نداشته و دچار تنگی در مجرای ادراری هستند.

و اما به عنوان آخرین علت هم بعضاً در موارد خیلی نادرتر زمینه ارثی و فامیلی هم مطرح شده است و به ندرت مشاهده شده که به صورت فامیلی چند فرد در خانواده به صورت ارثی دچار درجاتی از تنگی مجرا هستند.

بهتر است بخوانید : عمل جراحی یورتروپلاستی

تشخیص بیماری تنگی مجرا

در صورت شک به تنگی مجرا، پس از انجام معاینه بالینی، پزشک ممکن است تست‌های مختلفی را درخواست کند:

  • تصویربرداری از پیش‌آبراه، بوسیله اولتراسوند یا اشعه ایکس
  • اورتروسکوپی، در این روش با وسیله‌ای کوچک وارد پیش‌آبراه شده و محل تنگی مجرا به شکل مستقیم مشاهده و مشخص می‌شود.
  • عکس رنگی مجرا (retrograde urethrogram)، برای مشخص شدن شدت، تعداد، طول، و محل تنگی‌ها استفاده می‌شود. در این روش ماده حاجب (ماده‌ای که با اشعه ایکس قابل مشاهده است) از نوک آلت تناسلی با استفاده از سوند به درون پیش‌آّبراه تزریق می‌شود.

پیشگیری از بیماری تنگی مجرا

  • محافظت و پیشگیری از وارد شدن تروما و ضربه به لگن یا پیش‌آبراه
  • استفاده از کوچک‌ترین سایز و کمترین زمان در صورت نیاز به تعبیه کاتتر
  • پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های مقاربتی و درمان به‌موقع در صورت ابتلا

آیا تنگی مجرای ادرار خطرناک است

در ادامه مطلب تنگی مجرا چیست سوالی که بسیار مطرح است این است که چنانچه جراحی قطعی در مورد تنگی مجرای ادراری انجام نگیرد و درمان تنها به صورت برش با تیغه و یا با گشاد سازی مجرا باشد چه عوارضی ممکن است در دراز مدت داشته باشد؟

پاسخ این است که درمان تنگی مجرا با استفاده از تیغه، لیزر و یا گشاد کردن مجرا کاربردهای محدود و خاص دارد. کاربردهای آن برمی‌گردد به تنگی هایی که طول آن کم است، شدت زیادی ندارد، در محل های خاصی از مجرا باشند و در آن صورت تنها یک الی دو مرتبه مجاز به استفاده از برش با تیغه و یا گشاد کردن مجرا هستیم.

چنانچه که فردی پس از این مراحل مجدداً دچار تنگی های عودکننده و شدید بشود اتفاقی که می افتد این است که ، آن فرد ممکن است به این مقدار از ادرار و این فشار ادرار در دراز مدت عادت کند.

ولی عارضه ی بدی که متعاقب آن ایجاد خواهد شد این است که مثانه جهت اینکه بتواند بر این فشار موجود بر محل تنگی غلبه کند به مرور زمان باعث می شود که قدرت پکپاژ خود را زیاد کند. بنابراین یک فشار بسیار زیاد در پشت محل تنگی در مجرای ادراری باقی خواهد ماند که می تواند باعث عفونت های ادراری مکرر، عفونت های مزمن و طول کشیده پروستات و عفونت بیضه ها گردد.

در ادامه متعاقب افزایش قدرت انقباضی و فشار و پمپاژ مثانه ، به مرور زمان مثانه دچار تنبلی و ضعف خواهد شد. بنابراین اتفاق بدی که در دراز مدت خواهد افتاد این است که چنانچه که فرد مبتلا حتی تحت درمان قطعی جراحی تنگی قرار بگیرد و تنگی هم به صورت کامل برداشته شود، ولی به لحاظ اینکه مثانه تنبل شده و پمپاژ قابل قبولی را ندارد در این گونه موارد متاسفانه قادر به ادرار کردن با فشار مناسب نیست و علائم بر طرف نخواهند شد.

علاوه بر آن مثانه ای که حاوی ادرار است و به علت کاهش قدرت انقباضی مثانه قادر به خروج کامل ادرار نیست ممکن است این ادرار را به سمت کلیه ها پس بزند و فرد دچار برگشت ادرار یا همان رفلاکس ادراری شود.

این به نوبه‌ی خود می تواند باعث عفونت های ادراری مکرر و آسیب به کلیه ها گردد. بنابراین توصیه اکید در جامعه جراحان اورولوژی ترمیمی این است که تنگی مجرا در صورتیکه شدید و عود کننده باشد و پس از یک الی دو مرتبه با استفاده از برش با تیغه و یا لیزر مجدداً عود کند، این مجرا نیاز به جراحی باز و قطعی دارد و در صورتی که درمان کامل نباشد و به صورت مزمن فرد با تنگی مجرا به زندگی ادامه بدهد در دراز مدت عوارضی ایجاد می شود که متاسفانه هیچکدام از این موارد هم برگشت پذیر نیست.

درمان تنگی مجرای ادرار با لیزر

باتوجه به اندازه اسکار و محل درگیری و شرایط بیمار، برنامه‌های درمانی گوناگونی در دسترس است. این عارضه درمان دارویی ندارد. اما ممکن است برای درمان عوارض ناشی از آن مانند عفونت‌ها درمان دارویی نیاز باشد. در صورت عدم درمان تنگی مجرا ممکن است عوارضی جدی همچون: عفونت‌های سیستم تناسلی و ادراری، تشکیل سنگ و برگشت ادرار و در نتیجه بزرگ شدن مثانه و کلیه‌ها و درگیری این ارگان‌ها رخ دهد.

  • دیلاتاسیون (اتساع)، یک روش درمانی مناسب برای تنگی‌هایی با طول کمتر از یک سانتی متر است. در مواردی که تنگی پس از درمان با این روش برگشت می‌کند یا تنگی‌هایی با طول بیشتر، دیلاتاسیون روش درمانی مناسبی نیست. در این روش، پس از تزریق بی‌حسی موضعی، با تعبیه سوندهای پلاستیکی یا فلزی و یا کاتترهای بالون دار مخصوص، قطر پیش‌‌آبراه افزایش پیدا می‌کند. عوارض این روش درمانی شامل خونریزی و عفونت است.
  • اورتروتومی، در این روش سیستوسکوپ مخصوصی که به لیزر یا ابزاری برنده مجهز است را وارد پیش‌آبراه کرده و تا محل تنگی پیش‌روی و برشی را در محل تنگی ایجاد می‌کنند.
  • جراحی باز (یورتروپلاستی) در صورت عدم موفقیت درمان‌های دیگر از این روش استفاده می‌شود. روش‌های آناستوموتیک و جراحی جایگزینی دو روش کلی برای درمان تنگی مجرا به روش جراحی باز هستند. در روش آناستوموتیک پس از حذف محلی از پیش‌آبراه که دچار تنگی است، دو لبه پیش‌آبراه مجدد به هم متصل می‌شود. این روش برای تنگی‌های با طول کم مناسب است. در روش جایگزینی از بافت پیوندی برای جایگزینی بخشی از پیش‌آبراه که به علت تنگی حذف شده است استفاده می‌شود. این روش برای تنگی‌هایی با طول بیشتر مناسب است. یورتروپلاستی درصد موفقیت بالایی برای درمان تنگی مجرا دارد.

عوارض بیماری تنگی مجرای

تنگی مجرا در صورت عدم پیگیری و درمان ممکن است باعث ایجاد عوارضی جدی برای بیمار شود:

  • التهاب پروستات یا پروستاتیت
  • احتباس ادراری
  • فیستول پیش‌آبراه
  • دیورتیکول پیش‌آبراه
  • آبسه اطراف پیش‌آبراه
  • هیدرونفروز
  • عفونت سیستک ادراری
  • ایجاد اشکال در کارکرد مثانه
مطالعه کنید : تنگی مجرا در مردان

مراقبتهای بعد از عمل تنگی مجرا

امیدواریم از این مطلب که در سایت دکتر حجت سلیمی متخصص اورولوژی منتشر شده است اطلاعات کافی را به دست آورده باشید. اگر درخصوص مطلب ” تنگی مجرا چیست ” سوالی دارید، در قسمت دیدگاه ها برای بنویسید و سوال خود را بپرسید. دکتر حجت سلیمی در کمترین زمان ممکن شخصا به آن پاسخ می‌دهد.

دکتر حجت سلیمی
دکتر حجت سلیمی

جراح و متخصص کلیه و مجارى ادرارى و تناسلى

تمام مقالات

هنوز نظری ثبت نشده،نظر خود را ثبت کنید!


افزودن نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شاید مقاله های زیر برای شما مفید باشد