تنگی مجرای ادراری در مردان نوعی بیماری بوده، که به علت آسیب به مجرا و ایجاد زخم و فیبروز در مجرا به وجود می آید. در قدیم به علت شیوع بیماری های جنسی مانند سوزاک یا گنوکوک، مهم ترین علت تنگی مجرای ادراری، بیماری های جنسی و التهاب مجرای ادراری (یورتریت) بوده است. اما امروزه شایع ترین علت تنگی مجرا آسیب و تروماهای وارده به مجرا می باشد.
علل تنگی مجرای ادرار
تنگی مجرای ادرار میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که هر کدام به نحوی به آسیب بافت مجرا و تشکیل بافت اسکار منجر میشوند. درک این علل میتواند به پیشگیری و درمان موثر این مشکل کمک کند.
۱. آسیبهای فیزیکی
آسیبهای فیزیکی به ناحیه لگن یا دستگاه تناسلی میتواند منجر به تنگی مجرای ادرار شود. ضربههای مستقیم به این ناحیه، مانند جراحات ناشی از تصادفات رانندگی یا فعالیتهای ورزشی شدید، میتواند به مجرای ادرار آسیب برساند و بافت اسکار ایجاد کند. شکستگیهای لگن نیز به دلیل نزدیکی به مجرای ادرار میتواند به آن آسیب برساند.
۲. عفونتها
عفونتهای مکرر مجاری ادراری و بیماریهای مقاربتی میتوانند باعث التهاب و در نهایت تنگی مجرای ادرار شوند. عفونتهای ناشی از باکتریهایی مانند سوزاک و کلامیدیا میتوانند به التهاب مزمن مجرا منجر شوند. این التهاب مزمن ممکن است بافت اسکار ایجاد کند که به باریک شدن مجرا منجر میشود.
۳. جراحیها و ابزارهای پزشکی
استفاده طولانی مدت از کاتترها و انجام جراحیهای دستگاه ادراری میتواند باعث تحریک و آسیب به مجرای ادرار شود. قرار دادن کاتتر به مدت طولانی یا چندین بار میتواند خطر تنگی مجرا را افزایش دهد. همچنین، جراحیهای مربوط به پروستات یا مثانه ممکن است به طور ناخواسته به مجرای ادرار آسیب برسانند و منجر به تشکیل بافت اسکار شوند.
۴. شرایط مادرزادی
برخی افراد به صورت مادرزادی با تنگی مجرای ادرار متولد میشوند. این نوع تنگیها معمولاً در دوران کودکی تشخیص داده میشوند و ممکن است نیاز به درمانهای جراحی داشته باشند.
۵.التهاب و بیماریهای خاص
برخی بیماریهای التهابی مانند لیکن اسکلروز میتوانند باعث تنگی مجرای ادرار شوند. این بیماریها با ایجاد التهاب مزمن و تشکیل بافت اسکار، مجرای ادرار را باریک میکنند.
علائم تنگی مجرای ادرار
علائم این بیماری بسته به شدت و محل تنگ شدن متفاوت است. علائم شایع عبارتند از:
- یکی از شایع ترین علائم این بیماری، جریان ضعیف یا قطع شده ادرار است. برخی از افراد ممکن است فشار دادن یا نیاز به فشار بیشتر برای شروع ادرار را نیز تجربه کنند.
- افرادی که این بیماری را دارند، ممکن است احساس نیاز به ادرار کردن مکرر داشته باشند، حتی اگر مثانه پر نباشد.
- درد یا سوزش هنگام ادرار کردن یک علامت شایع است. این ناراحتی ناشی از جریان محدود ادرار از طریق مجرای ادرار تنگ شده است.
- در موارد شدید، این بیماری می تواند باعث انسداد کامل شود و منجر به عدم توانایی در دفع ادرار شود. این وضعیت، که به عنوان احتباس ادرار شناخته می شود، نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.
- هماتوری، یا خون در ادرار، به دلیل تحریک مجرای ادرار رخ می دهد.
- عفونت های مکرر UTIs می تواند در نتیجه تخلیه ناقص مثانه رخ دهد که زمینه را برای رشد باکتری فراهم می کند.
فرآیند تشخیص تنگی مجرای ادرار
تشخیص تنگی مجرای ادرار معمولاً شامل ترکیبی از بررسی تاریخچه پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایشات تخصصی است.
این فرآیند به پزشکان کمک میکند تا محل و شدت تنگی را شناسایی کنند و بهترین روش درمانی را انتخاب کنند.
۱. معاینه فیزیکی:
پزشک با انجام معاینه فیزیکی و پرسش از بیمار درباره علائم و تاریخچه پزشکی او، به جمع آوری اطلاعات اولیه میپردازد. این اطلاعات میتواند شامل سابقه عفونتهای ادراری، جراحیهای قبلی و هرگونه آسیب به ناحیه لگن باشد.
۲. آزمایشات ادرار:
آزمایش نمونه ادرار به شناسایی عفونتها و بررسی وجود خون در ادرار کمک میکند. این آزمایشات میتوانند به تشخیص عفونتهای همزمان و تعیین علت احتمالی تنگی کمک کنند.
۳. آزمایش جریان ادرار (یوروفلومتری):
در این آزمایش، سرعت و حجم جریان ادرار اندازه گیری میشود. کاهش سرعت جریان ادرار میتواند نشانه ای از وجود تنگی باشد.
۴. تصویربرداری:
روشهای تصویربرداری مختلف مانند سونوگرافی، سیستوسکوپی و MRI برای مشاهده دقیقتر مجرای ادرار و تشخیص تنگی استفاده میشود. سونوگرافی میتواند تصاویری از داخل مجرا ارائه دهد و سیستوسکوپی به پزشک اجازه میدهد تا داخل مجرا را مستقیماً مشاهده کند.
۵. اوروگرافی:
اوروگرافی نوعی از تصویربرداری است که با استفاده از ماده حاجب انجام میشود تا مجرای ادرار به وضوح مشاهده شود. این روش میتواند به شناسایی محل و شدت تنگی کمک کند.
روش های درمانی تنگی مجرای ادرار مردان
انتخاب درمان بسته به طول تنگی، تعداد دفعات عود و وضعیت عمومی بیمار متفاوت است. درمان ها شامل روش های کم تهاجمی تا جراحی باز هستند.
درمان دارویی و مراقبتی
در تنگی های خفیف یا بیماران بدون علامت شدید، درمان محافظه کارانه شامل کنترل عفونت، مصرف داروهای ضدالتهاب و پیگیری منظم مطرح است. هرچند درمان دارویی به تنهایی قادر به رفع تنگی نیست اما میتواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهد.
اتساع مجرای ادرار (Urethral Dilatation)
دیلاتاسیون یکی از ساده ترین اقدامات درمانی است. در این روش با ابزارهای مخصوص قطر مجرا به تدریج باز میشود. مزایا شامل انجام سرپایی و بدون نیاز به بیهوشی است ولی احتمال عود بالاست و بیمار ممکن است نیاز به تکرار دوره ای این عمل داشته باشد.
یورتروتومی داخلی (Internal Urethrotomy)
یورتروتومی داخلی روش اندوسکوپیک است که طی آن پزشک با تیغ سرد یا لیزر محل تنگی را برش میدهد تا مجرا باز شود. این روش در تنگی های کوتاه و اولیه موثر است اما در تنگی های بلندمدت میزان عود بیشتر است و گاهی به تکرار درمان نیاز دارد.
جراحی ترمیمی (Urethroplasty)
در تنگی های طولانی مدت، یورترپلاستی انتخاب اصلی است. این جراحی با برداشتن بافت اسکار و ترمیم مجرا به وسیله پیوند مخاط دهان یا فلپ پوستی انجام میشود. مزیت اصلی یورترپلاستی میزان موفقیت بالاتر و احتمال عود کمتر در مقایسه با روش های اندوسکوپیک است.
مراقبتهای پس از درمان
پس از درمان تنگی مجرای ادرار، مراقبتهای پس از درمان بسیار مهم هستند. این مراقبتها شامل موارد زیر است:
- پیگیریهای منظم
مراجعه به پزشک برای بررسی وضعیت مجرا و اطمینان از عدم بازگشت تنگی. این پیگیریها به تشخیص زودهنگام عود تنگی و انجام اقدامات لازم کمک میکند.
- مصرف داروهای تجویز شده
مصرف داروهای آنتی بیوتیک برای جلوگیری از عفونت و داروهای دیگر که پزشک تجویز کرده است.
- حفظ بهداشت شخصی
رعایت بهداشت شخصی و جلوگیری از عفونتهای ادراری. استفاده از لباسهای مناسب و رعایت بهداشت ناحیه تناسلی میتواند به کاهش خطر عفونت کمک کند.
- آب کافی
مصرف کافی آب برای کاهش خطر عفونت و کمک به بهبود مجرا. نوشیدن آب کافی میتواند به شستشوی مجاری ادراری کمک کند و خطر عفونت را کاهش دهد.
آیا تنگی مجرای ادرار خطرناک است؟
بله، تنگی مجرای ادرار میتواند خطرناک باشد، بهویژه اگر بهموقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب صورت نگیرد. این مشکل میتواند منجر به عوارض زیر شود:
- انسداد مجرا باعث میشود که ادرار به خوبی تخلیه نشود و زمینهساز عفونتهای مکرر ادراری گردد.
- فشار ناشی از ادرار به دلیل انسداد در مجرا باعث آسیب به بافت مثانه و حتی منجر به بیماریهای کلیوی می شود.
- در موارد شدید، تنگی مجرای ادرار ممکن است باعث احتباس ادرار شود، به طوری که فرد قادر به دفع ادرار نباشد و این حالت اورژانسی نیاز به تخلیه سریع ادرار دارد.
- مشکلاتی مثل درد هنگام ادرار، تکرر و قطع شدن جریان ادرار میتواند بر کیفیت زندگی فرد اثر منفی بگذارد.
در نتیجه، تنگی مجرای ادرار نیاز به بررسی و درمان توسط پزشک متخصص دارد تا از عوارض جدی جلوگیری شود و مشکل بهخوبی مدیریت گردد.
پیشگیری از تنگی مجرای ادراری مردان
پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، اما کاهش عوامل خطر نقش بسزایی دارد. درمان سریع عفونت های مجاری ادرار، استفاده از وسایل استریل هنگام گذاشتن سوند و پرهیز از وارد کردن جسم خارجی به مجرا از مهم ترین اقدامات است. همچنین رعایت بهداشت فردی و مراقبت در روابط جنسی برای جلوگیری از بیماری های مقاربتی توصیه میشود.
