تنگی مجرای ادرار به دلیل تجمع بافت اسکار در مسیر مجرای ادرار به وجود می آید، که این مسیر در واقع مجرای خروجی ادرار از مثانه است و تنگی این مجرا، باعث کند یا مسدود شدن توانایی دفع ادرار می شود. مردان مجرای ادرار طولانی تری به نسبت زنان و کودکان دارند، از این رو بیشتر احتمال دارد که مجرای ادراری در آن ها دچار خراشیدگی یا تنگی شود.
مجرای ادراری در مردان که از مثانه تا نوک آلت تناسلی آن ها امتداد دارد، حدود ۲۰ سانتی متر طول دارد و این مجرا، توسط بافت عروقی ای به نام جسم اسفنجی، احاطه شده است. تنگی یا باریک شدن می تواند در هر نقطه ای از مجرای ادرار اتفاق بیفتند و براساس محل رخ دادنش، طبقه بندی می شود.
انواع تنگی مجرای ادرار
تنگی مجرای ادرار به چند دسته تقسیم می شود که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.
تنگی مجرای ادرار قدامی
تنگی مجرای ادرار قدامی شایع ترین نوع تنگی مجرای ادرار هستند و در هر نقطه از مجرای ادرار از مجرای ادرار در نوک آلت تناسلی گرفته تا مجرای ادرار پیازی که در پشت کیسه بیضه قرار دارد، رخ می دهد. تنگی های مجاری ادرار قدامی، اغلب به دلیل آسیب های ناحیه تناسلی ایجاد می شوند. از جمله می توان به آسیب های ناشی از دو طرف شی ای قرار گرفتن است که زمانی که پاها در دو طرف یک جسمی قرار می گیرند، اتفاق می افتند، مانند نشستن روی دوچرخه و زمانی که لوله بالایی دوچرخه بین پاها قرار می گیرد.
تنگی مجرای ادرار خلفی
این نوع از تنگی مجرای ادرار که با ایجاد بافت خراش یا زخم و همینطور باریک شدن مجرای ادرار، در فاصله ۲ الی ۵ سانتی متری از مثانه ایجاد می شوند، در اثر آسیب های شدیدتری مانند شکستگی لگن یا پرتو درمانی به وجود می آید. موارد تنگی مجرای ادرار خلفی، منجر به انسداد کامل یا بریدگی و زخم عمیق می شوند، که بخشی از مجرای ادرار را به طور کامل از قسمت دیگر جدا می کند و عملا مانع از دفع ادرار می شود.
روشهای درمان تنگی مجرای ادرار
روشهای مختلفی برای درمان تنگی مجرای ادرار وجود دارد که بسته به شدت و محل تنگی انتخاب میشوند.
انتخاب روش درمان به وضعیت خاص هر بیمار بستگی دارد.
اتساع (دیلاتاسیون)
در این روش، از ابزارهای مخصوصی برای باز کردن مجرای ادرار استفاده میشود. این ابزارها به تدریج اندازه بزرگتری پیدا میکنند تا مجرا را به آرامی باز کنند. این روش ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد زیرا تنگی ممکن است بازگردد.
یورتروتومی داخلی (Urethrotomy)
در این روش، با استفاده از یک ابزار تیز که از طریق سیستوسکوپ وارد مجرا میشود، بافت اسکار بریده میشود. این روش نیز ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد و برای تنگیهای کوتاه و باریک مناسب است.
یورترو پلاستی با گرافت (Urethroplasty)
یورتروپلاستی با گرافت یک روش جراحی پیشرفته برای درمان تنگی مجرای ادرار است که شامل برداشتن بخش تنگ شده و جایگزینی آن با بافت سالم از بخش دیگری از بدن بیمار (معمولاً از دهان یا پوست) میباشد. این جراحی تحت بیهوشی عمومی یا موضعی انجام میشود و نیاز به برش و برداشتن بخش تنگ شده دارد. سپس بافت سالم (گرافت) به محل تنگی منتقل و به مجرای ادرار پیوند میشود تا مسیر ادرار باز شود. این روش نتایج بلندمدت بهتری نسبت به دیگر روشهای غیرجراحی دارد و معمولاً برای تنگیهای پیچیده و شدید استفاده میشود
استنت گذاری (Stent Placement)
در این روش، یک استنت (لوله کوچک) در محل تنگی قرار داده میشود تا مجرا باز نگه داشته شود. استفاده از استنتها معمولاً در موارد خاص و با نظارت دقیق انجام میشود. این روش میتواند به طور موقت یا دائمی مورد استفاده قرار گیرد.
چرا مراقبتهای بعد از عمل تنگی مجرا اهمیت دارد؟
در جراحی تنگی مجرا، بافت آسیبدیده برداشته یا ترمیم میشود. پس از این مداخله، بافت مجرا نیاز به زمان دارد تا ترمیم شود. در این دوره، هرگونه فشار، عفونت یا بیتوجهی میتواند باعث:
بازگشت تنگی
ایجاد عفونت
خونریزی
آسیب به محل جراحی
شود.
بنابراین، رعایت دقیق توصیهها نقش اساسی در موفقیت نهایی درمان دارد.
وضعیت بیمار بلافاصله بعد از عمل
پس از جراحی، معمولاً بیمار با سوند ادراری از اتاق عمل خارج میشود. این سوند به منظور:
تخلیه ادرار بدون فشار به محل جراحی
کمک به ترمیم بهتر بافت
جلوگیری از تجمع ادرار در مثانه
قرار داده میشود.
مدت زمان باقی ماندن سوند بسته به نوع جراحی متفاوت است، اما معمولاً بین ۱ تا ۳ هفته است.
مراقبت از سوند ادراری
یکی از مهمترین بخشهای مراقبت پس از عمل، نگهداری صحیح از سوند است.
نکات مهم:
کیسه ادرار همیشه پایینتر از سطح مثانه قرار گیرد.
از خم شدن یا کشیده شدن لوله سوند جلوگیری شود.
روزانه محل خروج سوند با آب و صابون ملایم شسته شود.
مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از لخته شدن خون در سوند ضروری است.
در صورت مشاهده کاهش جریان ادرار در سوند یا قطع کامل آن، باید سریعاً با پزشک تماس گرفته شود.
مدت دوره نقاهت چقدر است؟
مدت نقاهت به نوع عمل بستگی دارد:
در برش داخلی مجرا: معمولاً ۲ تا ۳ هفته
در جراحی باز (یورتروپلاستی): حدود ۴ تا ۶ هفته
با این حال، ترمیم کامل بافت ممکن است چند ماه زمان ببرد.
فعالیت بدنی بعد از عمل
در هفتههای اول:
استراحت نسبی توصیه میشود.
از نشستن طولانیمدت روی سطوح سخت خودداری شود.
بلند کردن اجسام سنگین ممنوع است.
بعد از برداشتن سوند:
پیادهروی سبک مفید است.
ورزشهای سنگین حداقل تا ۶ هفته ممنوع است.
دوچرخهسواری تا چند ماه توصیه نمیشود، زیرا به ناحیه پرینه فشار وارد میکند.
تغذیه مناسب بعد از جراحی
تغذیه نقش مهمی در بهبود دارد.
توصیهها:
مصرف آب کافی (حداقل ۸ لیوان در روز)
مصرف میوه و سبزیجات برای جلوگیری از یبوست
پرهیز از غذاهای تند و محرک در هفتههای اول
کاهش مصرف کافئین
یبوست میتواند به محل جراحی فشار وارد کند، بنابراین پیشگیری از آن بسیار مهم است.
مراقبت از زخم جراحی (در جراحی باز)
اگر جراحی باز انجام شده باشد:
محل بخیه باید تمیز و خشک نگه داشته شود.
از پوشیدن لباسهای تنگ خودداری شود.
در صورت قرمزی شدید، ترشح چرکی یا تب باید سریعاً مراجعه شود.
تاثیر سبک زندگی در پیشگیری از عود
پرهیز از سوندگذاری غیرضروری
درمان سریع عفونتهای ادراری
نوشیدن آب کافی
اجتناب از ضربه به ناحیه لگن
سوالات متداول درباره مراقبتهای بعد از عمل تنگی مجرا
۱. سوند چند روز بعد از عمل برداشته میشود؟
بسته به نوع جراحی معمولاً بین ۷ تا ۲۱ روز.
۲. آیا وجود خون در ادرار طبیعی است؟
مقدار کم آن در روزهای اول طبیعی است، اما خونریزی شدید نیاز به بررسی دارد.
۳. چه زمانی میتوان به سر کار برگشت؟
کارهای سبک بعد از ۲ تا ۳ هفته، کارهای سنگین بعد از ۶ هفته.
۴. آیا امکان بازگشت بیماری وجود دارد؟
بله، اما با رعایت مراقبتها احتمال آن کاهش مییابد.
۵. آیا درد بعد از عمل شدید است؟
معمولاً با داروهای مسکن کنترل میشود.
۶. آیا میتوان حمام کرد؟
بله، اما باید از خیس شدن طولانی محل جراحی پرهیز شود.
۷. آیا مصرف آنتیبیوتیک ضروری است؟
در بسیاری از موارد طبق نظر پزشک تجویز میشود.
۸. چه زمانی جریان ادرار طبیعی میشود؟
پس از برداشتن سوند و کاهش التهاب، معمولاً طی چند روز بهبود مییابد.
۹. آیا نشستن طولانیمدت خطرناک است؟
در هفتههای اول بله، بهتر است محدود شود.
۱۰. چه زمانی نتیجه نهایی جراحی مشخص میشود؟
معمولاً طی چند ماه اول وضعیت پایدار مشخص میشود.
