مجرای ادرار لوله ای است که ادرار را از مثانه به بیرون از بدن منتقل می کند و تنگی مجرای ادرار به معنای باریک شدن این مجراست، که می تواند به دلیل زخم یا تورم ناشی از آسیب و یا عفونت ایجاد شود. تنگی مجرای ادرار می تواند منجر به بروز مشکل در دفع ادرار، عفونت دستگاه ادراری، تورم، عفونت یا آسیب به کلیه ها شود.
تنگی مجرای ادرار چیست؟
تنگی مجرای ادرار به دلیل تجمع بافت اسکار در مسیر مجرای ادرار به وجود می آید، که این مسیر در واقع مجرای خروجی ادرار از مثانه است و تنگی این مجرا، باعث کند یا مسدود شدن توانایی دفع ادرار می شود. مردان مجرای ادرار طولانی تری به نسبت زنان و کودکان دارند، از این رو بیشتر احتمال دارد که مجرای ادراری در آن ها دچار خراشیدگی یا تنگی شود.
مجرای ادراری در مردان که از مثانه تا نوک آلت تناسلی آن ها امتداد دارد، حدود ۲۰ سانتی متر طول دارد و این مجرا، توسط بافت عروقی ای به نام جسم اسفنجی، احاطه شده است. تنگی یا باریک شدن می تواند در هر نقطه ای از مجرای ادرار اتفاق بیفتند و براساس محل رخ دادنش، طبقه بندی می شود.
انواع تنگی مجرای ادرار
تنگی مجرای ادرار به چند دسته تقسیم می شود که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.
تنگی مجرای ادرار قدامی
تنگی مجرای ادرار قدامی شایع ترین نوع تنگی مجرای ادرار هستند و در هر نقطه از مجرای ادرار از مجرای ادرار در نوک آلت تناسلی گرفته تا مجرای ادرار پیازی که در پشت کیسه بیضه قرار دارد، رخ می دهد. تنگی های مجاری ادرار قدامی، اغلب به دلیل آسیب های ناحیه تناسلی ایجاد می شوند. از جمله می توان به آسیب های ناشی از دو طرف شی ای قرار گرفتن است که زمانی که پاها در دو طرف یک جسمی قرار می گیرند، اتفاق می افتند، مانند نشستن روی دوچرخه و زمانی که لوله بالایی دوچرخه بین پاها قرار می گیرد.
تنگی مجرای ادرار خلفی
این نوع از تنگی مجرای ادرار که با ایجاد بافت خراش یا زخم و همینطور باریک شدن مجرای ادرار، در فاصله ۲ الی ۵ سانتی متری از مثانه ایجاد می شوند، در اثر آسیب های شدیدتری مانند شکستگی لگن یا پرتو درمانی به وجود می آید. موارد تنگی مجرای ادرار خلفی، منجر به انسداد کامل یا بریدگی و زخم عمیق می شوند، که بخشی از مجرای ادرار را به طور کامل از قسمت دیگر جدا می کند و عملا مانع از دفع ادرار می شود.
علائم تنگی مجرای ادرار چیست؟
تنگی مجرای ادرار می تواند علائم متعددی را ایجاد کند که از خفیف تا شدید متغیر است. برخی از علائم تنگی مجرای ادرار عبارتند از:
- جریان ضعیف ادرار یا کاهش حجم ادرار
- هوس ناگهانی و مکرر برای ادرار کردن
- احساس تخلیه ناقص مثانه بعد از ادرار
- شروع و توقف مکرر جریان ادرار
- درد یا سوزش در هنگام ادرار
- ناتوانی در کنترل ادرار (بی اختیاری)
- درد در ناحیه لگن یا پایین شکم
- ترشحات مجرای ادرار
- تورم آلت تناسلی و درد
- وجود خون در مایع منی
- ادرار خونی (هماچوری)
- تیره شدن ادرار
- ناتوانی در دفع ادرار (این بسیار جدی است و نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد)
علل تنگی مجرای ادرار چیست؟
تنگی مجرای ادرار (Urethral Stricture) شامل انقباض مجرای ادرار است. این معمولاً به دلیل التهاب بافت یا وجود بافت اسکار است. بافت اسکار می تواند نتیجه عوامل زیادی باشد. پسران جوانی که تحت عمل جراحی هیپوسپادیاس (روشی برای اصلاح پیشابراه توسعه نیافته) و مردانی که کاشت آلت تناسلی دارند، شانس بیشتری برای ایجاد تنگی مجرای ادرار دارند.
آسیب استرادل یک نوع رایج تروما است که می تواند منجر به تنگی مجرای ادرار شود. نمونه هایی از آسیب های استرادل شامل افتادن روی میله دوچرخه یا ضربه خوردن در ناحیه نزدیک به کیسه بیضه است.
سایر علل احتمالی تنگی مجرای ادرار عبارتند از:
- شکستگی لگن
- قرار دادن کاتتر
- تابش – تشعشع
- عمل جراحی روی پروستات
- هیپرپلازی خوش خیم پروستات
علل نادر عبارتند از:
- توموری که در مجاورت مجرای ادرار قرار دارد
- عفونت های ادراری درمان نشده یا تکراری
- عفونت های مقاربتی (STIs) سوزاک یا کلامیدیا
عوامل خطر تنگی مجرای ادرار چیست؟
برخی از مردان در معرض خطر ابتلا به تنگی مجرای ادرار هستند، به ویژه آنهایی که این موارد را دارند:
وجود یک یا چند بیماری مقاربتی
اخیراً یک کاتتر (لوله کوچک و انعطاف پذیری که برای تخلیه ادرار از مثانه وارد بدن شده است) قرار داده شده است.
اورتریت یا التهاب مجرای ادرار (تورم و تحریک در مجرای ادرار) احتمالاً به دلیل عفونت
بزرگ شدن پروستات
تنگی مجرای ادرار چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشکان ممکن است از چندین روش برای تشخیص تنگی مجرای ادرار استفاده کنند.
بررسی علائم و سابقه پزشکی شما
می توانید علائم ذکر شده در بالا را خودتان گزارش دهید. پزشک شما همچنین ممکن است در مورد بیماری ها و روش های پزشکی گذشته سؤال کند تا مشخص کند که آیا یک یا چند عامل خطر وجود دارد یا خیر.
انجام معاینه فیزیکی
یک معاینه فیزیکی ساده از ناحیه آلت تناسلی می تواند به پزشک کمک کند تا وجود تنگی ادرار را تشخیص دهد. به عنوان مثال، پزشک می تواند به راحتی قرمزی (یا ترشحات مجرای ادرار) را مشاهده کند و متوجه شود که آیا یک یا چند ناحیه سفت یا متورم شده است.
انجام آزمایشات
برای تشخیص قطعی تنگی مجرای ادرار، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد که یک یا چند آزمایش زیر را انجام دهد:
اندازه گیری میزان جریان در هنگام ادرار
تجزیه و تحلیل خواص فیزیکی و شیمیایی ادرار برای تعیین اینکه آیا باکتری (یا خون) وجود دارد یا خیر
سیستوسکوپی: قرار دادن یک لوله کوچک با دوربین در بدن برای مشاهده داخل مثانه و مجرای ادرار (مستقیم ترین راه برای بررسی تنگی)
اندازه گیری اندازه دهانه مجرای ادرار
آزمایش کلامیدیا و سوزاک
عوارض تنگی مجرای ادرار چیست؟
آیا تنگی مجرای ادرار خطرناک است؟ تنگی مجرای ادراری به عنوان مانعی در جلو عملکرد مثانه جهت تخلیه ادراری می باشد و لذا فشار آن به گردن مثانه افتاده و باعث می شود که :
- ادرار در داخل مثانه باقی بماند
- باعث رسوب و سنگ مثانه شود.
- باعث عفونت های عود کننده و مقاوم به درمان شود.
- ادرار باقیمانده به کلیه ها پس زده و باعث نارسایی کلیه ها می شود.
- فرد دچار احتباس ادراری می شود.
- به علت فشار باعث ضخیم شدن عضلات مثانه و اختلال در پمپاژ مثانه می شود.
درمان تنگی مجاری ادراری
راه درمان تنگی مجرا ی مشخص است، رفع تنگی . درمان تنگی مجرای ادراری بسته به محل آن و طول تنگی مجرا به دو روش انجام می شود:
۱- به طریق آندوسکوپی
امروزه بهترین درمان برای تنگی های سطحی مجرا که طول کوتاهی دارند باز کردن تنگی به روش آندوسکوپی می باشد. در این روش با استفاده از یک چاقو که از دوربین عبور داده می شود در ساعت ۱۲ محل تنگی را باز می کنیم و موقتاً برای بیمار ۲۴-۴۸ ساعت سوند گذاشته می شود و سپس خارج می گردد. این عمل به صورت سرپایی انجام می شود. نکته مهم این است که به علت شانس عود تنگی مجرا بیمار باید با فواصل منظم به پزشک معالج خود مراجعه نماید.
۲- درمان جراحی
برای تنگی های با طول زیاد و تنگی های عمقی مجرا بهترین درمان عمل جراحی باز می باشد که در آن با برش روی مجرا که اغلب در ناحیه پرینه و یا میان دو پا و جلو مقعد است قسمت تنگی مجرا را ب جراحی برداشته و محل های سالم را به هم پیوند می زنیم. در صورتی که تنگی خیلی طولانی باشد از گرافت های دیگر اعضای بدن از جمله از مخاط دهان برداشته و به عنوان مجرا جهت پر کردن طول تنگی استفاده می شود
