آزمایش پروستات یا تست psa نوعی آزمایش خون است که مشکلات پروستات را در مردان بررسی میکند. با اندازهگیری آنتی ژن اختصاصی psa در آزمایش خون میزان پروتئین تولید شده توسط سلولهای سرطانی یا سالم ارزیابی خواهد شد.
حتما شما هم شنیدهاید که مشکلات پروستات در مردان میانسال شایع است. این بیماری میتواند در مردان جوان هم بروز پیدا کند اما بالا رفتن سن احتمال ابتلای آن را در آقایان افزایش میدهد. انجام آزمایش پروستات کمک میکند تا بیماری در مراحل اولیه شناخته شود. زیرا میتوان گفت سرطان پروستات یک بیماری نسبتا بدون علائم است و رشد آهسته آن در بدن مردان تنها با تست psa قابل شناسایی خواهد بود
آزمایش پروستات (PSA) چیست؟
این آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات را با اندازهگیری سطح psa در آزمایش خون بررسی میکند. سلولهای طبیعی و سرطانی پروستات، پروتئینی به نام PSA تولید میکنند. هرچه میزان سطح PSA در تست پروستات بالاتر باشد احتمال بروز مشکلات پروستات بیشتر خواهد بود.
این احتمال هم وجود دارد که غده پروستات در برخی مردان PSA بیشتری تولید کند. از همینرو میتوان گفت عواملی همچون سن و نژاد بر میزان تولید psa در خون اثرگذار هستند.
علائم پروستات چیست؟
- خون در ادرار
- انسداد مسیر ادرار
- مشکل در شروع جریان ادرار
- شب ادراری – تکرر ادرار در شب
- درد بعد از انزال یا در هنگام ادرار
- جریان ادرار ضعیف یا قطع شده
- ادراری که رنگ یا بوی غیرمعمولی دارد
- احتباس ادرار – ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
- تکرر ادرار – دفع ادرار هشت بار یا بیشتر در روز
- فوریت ادرار – ناتوانی در به تأخیر انداختن ادرار
- بی اختیاری ادرار – از دست دادن کنترل ادرار
چه زمانی نیاز به انجام آزمایش psa داریم؟
متأسفانه، اغلب علائم هشداردهنده اولیه سرطان پروستات و بدون غربالگری منظم وجود ندارد. سرطان پروستات میتواند سالها ناشناخته باقی بماند. در برخی موارد، با رشد تومور ممکن است به مجرای ادراری فشار وارد کرده و جریان ادرار از مثانه را مسدود کرده و علائم ادرار را ایجاد کند. گاهی اوقات اولین علامت هشدار دهنده ممکن است وجود خون در ادرار باشد.
توجه: علائم تا زمانی که سرطان به مرحله پیشرفته نرسد ممکن است ظاهر نشوند.
اگر علائم زیر را دارید، حتماً فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- تکرر ادرار (به خصوص در شب)
- جریان ضعیف ادرار
- ناتوانی در دفع ادرار
- قطع جریان ادرار (توقف و شروع)
- درد یا سوزش در هنگام ادرار کردن
- وجود خون در ادرار یا مایع منی
- مشکل در تخلیه کامل مثانه
- درد یا سوزش در هنگام ادرار کردن
- وجود خون در ادرار یا مایع منی
- درد در ناحیه کمر، لگن یا لگن که برطرف نمیشود
- انزال دردناک
شرایط آزمایش پروستات (PSA)
برای انجام این تست باید حدود ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید. از دستورالعملهای مهمی که پزشک یا پرستار قبل از تست psa از شما میخواهند به مدت ۴۸ تا ۷۲ ساعت رعایت کنید، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عدم فعالیتهای شدید بدنی
- عدم معاینه مقعدی پروستات
- نداشتن فعالیت جنسی و انزال
مراحل انجام تست psa
تست پروستات توسط پرستار انجام خواهد شد. او توسط سوزن مخصوص از سیاهرگ بازو خون میگیرد و نمونه مورد نظر را برای آنالیز سطح PSA به آزمایشگاه، نزد پزشک میفرستد.
انواع آزمایش پروستات
اگر پزشک به سرطان مشکوک باشد، برای اطمینان بیشتر از انواع دیگر آزمایش پروستات استفاده میکند.
- تست PSA Velocity: در این تست سرعت افزایش psa نسبت به زمان سنجیده میشود.
- مقدار PSA آزاد: در این تست درصد psa آزاد را نسبت به سطح کلی آن بررسی میکنند.
- دانسیته PSA: در این تست تراکم psa توسط امآرآی یا سونوگرافی رکتال مشخص خواهد شد.
- تست ادرار PCA3: این تست در ۵۰% مردان مبتلا به سرطان پروستات مثبت است.
چند وقت یکبار باید آزمایش پروستات انجام شود؟
اگر علائم سرطان پروستات را مشاهده کردید، با راهنمایی متخصص باید برای انجام آزمایش پروستات اقدام کنید. علاوه بر این بعد از سن خاصی یا در صورت وجود شرایط خاصی هم باید تستهای غربالگری سرطان پروستات را انجام دهید. این شرایط عبارتاند از:
- اگر بین ۵۰ تا ۷۰ سال سن دارید، ولو اینکه هیچ سابقه خانوادگی نداشته باشید.
- اگر بین ۴۰ تا ۷۰ سال سن دارید و پدر یا برادر شما مبتلا به سرطان پروستات است.
- اگر بیش از ۷۰ سال سن و سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارید. یا اینکه قبلا یک تست PSA غیر عادی داشتهاید و امید به زندگی شما بیش از ۱۰ سال است.
اینکه چکاپ پروستات داشته باشید یا نه به تصمیم شما بستگی دارد. تستهای چک آپ سرطان پروستات ممکن است ناراحتکننده باشند. اما میتوانند احتمال خطر را کاهش داده و جلوی مرگ در اثر سرطان را بگیرند.
اگر نتایج آزمایش نشان میدهند که در معرض خطر ابتلا به سرطان هستید، باید تصمیم بگیرید که میخواهید تستهای بیشتری بدهید، و احتمالاً تحت درمان قرار بگیرید یا نه. در این تصمیم گیری باید این را در نظر بگیرید که کیفیت زندگی شما با یک سرطان کند پیشرونده بهتر است یا با درمانهایی که ممکن است بیش از سرطان به شما آسیب بزنند.
اگر مردی بالای ۵۰ سال سن دارد و یا به سرطان پروستات دچار است باید سالانه، آزمایش پروستات را انجام دهد. ولی اگر به بیماری سرطان دچار نیست و فقط از التهاب پروستات رنج میبرد، دو سال یکبار باید اقدام کند.
سوالات متداول آزمایش پروستات
اگر PSA در آزمایش خون بالا باشد چه اتفاقی میافتد؟
به معنی افزایش احتمال سرطان پروستات است
چه سطحی از PSA در آزمایش پروستات هشداردهنده است؟
اگر psa سطح ۱۰ نانوگرم در میلیلیتر یا بالاتر داشته باشد
هر چند وقت یکبار باید تست پروستات انجام دهم؟
مردان در سنین ۴۰ تا ۵۵ سالگی باید این تست را در چکاپ سالانه خود انجام دهند. در صورت بیشتر بودن سطح psa از ۲.۲ نانوگرم در میلیلیتر انجام آن به بیش از یکبار در سال افزایش مییابد.
