از علائم تا درمان کیست کلیه

کیست کلیه یکی از شایع ترین توده‌های کلیوی است.کلیه‌ها به عنوان سیستم تصفیه بدن, وظیفه حذف مواد زائد از بدن را دارند.واحد عملکردی کلیه‌ها نفرون نام دارد که شامل یک فیلتر و یک لوله است که آب اضافی و مواد زائد را دفع می‌کند. این مواد زائد که از خون گرفته می‌شود، توسط کلیه‌ها به ادرار تبدیل شده و به مثانه منتقل می‌شود.

با افزایش سن و پس از چندین سال فعالیت کلیه‌ها ، ممکن است کیسه‌هایی پر از مایع در کلیه ایجاد شوند که به آنها کیست کلیه گفته می‌شود.کیست‌های ساده کلیه ممکن است از بدو تولد در کلیه وجود داشته باشند و بروز کیست‌های جدید از زمان تولد تا ۲۰ سالگی نادر است.

پس از این ۲۰ سالگی احتمال بروز کیست کلیه افزایش می‌یابد شیوع کیست کلیه در مردان ۲ برابر بیشتر از زن‌هاست.کیست‌های کلیه یکی از شایع ترین توده‌های کلیوی هستند و با گذشت زمان و عملکرد کلیه‌ها، ممکن است ایجاد شوند.

کیست‌های کلیه (کیست‌های کلیوی) کیسه‌های کوچک و گردی هستند که دارای دیواره نازکی بوده و حاوی مایع آبکی هستند.این کیست‌ها می‌توانند بروی سطح کلیه یا داخل ساختارهای کلیه به نام نفرون‌ها تشکیل شوند.

اندازه کیست‌های کلیه متفاوت است، اما بیشتر آن‌ها کمتر از ۵ سانتی متر قطر دارند و ممکن است با گذر زمان رشد کنند یا تغییری در اندازه نداشته باشند.برخی افراد ممکن است فقط یک کیست داشته باشند در حالیکه ممکن است در سایرین این کیست‌ها متعدد باشند

کیست‌های کلیه می‌توانند در یک یا هر دو کلیه تشکیل شوند.کیست‌های ساده کلیه معمولاً عملکرد کلیه‌ها را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند و اغلب نگران کننده نیستند. در موارد نادر، یک کیست بزرگ ممکن است باعث ایجاد درد شود. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است کیست را تحت نظر داشته باشد. در مواردی که کیست مشکوک به نظر می‌رسد، آزمایش‌های اضافی یا حذف کیست توصیه می‌شود.

انواع کیست کلیه

کیست های ساده کلیوی بر اساس نمای ظاهری خود در سی تی اسکن به ۴ درجه تقسیم می شوند:

 کیست ساده

تماما مشخصات کیست ساده را داشته و نیاز به اقدام اضافه ای ندارند.

 کیست کورتیکال کلیه

کیست کورتیکال کلیه، در محلی به نام کورتکس کلیه مشاهده می شود. کورتکس کلیه در خارج از کلیه قرار دارد و وظیفه ی آن پاکسازی خون، حذف سموم و مواد زائد از بدن است. این نوع از کیست ها بصورت کیسه هایی پر از مایع مشاهده می شوند. در بیشتر افراد این کیست های کلیوی هیچ علامتی نداشته و طی آزمایشاتی همچون سونوگرافی، ام آر آی و سی تی مشخص می شوند.

کیست خوش خیم

کیست خوش خیم کلیوی که در بعضی موارد (مانند ضخامت دیواره و یا رسوب کلسیم در دیواره کیست) با کیست ساده کلیه، متفاوت می باشد. این گروه نیاز به اقدام جراحی نداشته، اما بهتر است به دقت پیگیری شوند.

شایان به ذکر است که کیست کورتیکال کلیه یک حالت خوش خیم است که عوارضی را در پی ندارد. درمان کیست کورتیکال کلیه به اندازه آن بستگی دارد و ممکن است شامل تحت نظر پزشک بودن تا جراحی متفاوت باشد.

 کیست کلیه ضخیم

جدار کیست کاملا ضخیم و نامنظم به همراه رسوب فراوان کلسیم در دیواره کیست است. ۵۰٪؜ این کیست ها در طول زمان، شانس ایجاد بدخیمی داشته و بهتر است از طریق جراحی خارج شوند. تصویر سمت چپ کیست درجه ۳ را نشان می دهد، که همانگونه که مشاهده می کنید از طریق جراحی از بدن فرد خارج شده است (تصویر سمت راست)

کیست بدخیم کلیه

سرطان کیستیک کلیه نیاز به درمان جراحی و خارج ساختن کامل کیست همراه با حاشیه کیست دارد. بسته به وسعت و محل کیست جراحی فوق می تواند بصورت پارشیل نفرکتومی (خارج سازی قسمتی از کلیه) و یا توتال نفرکتومی (خارج سازی تمام کلیه) باشد.

علائم کیست کلیه

کیست های کلیه اغلب بدون علائم شدید ایجاد می شوند. این به دلیل رشد آهسته کیست است. کیست به رگ‌های خونی فشار وارد می‌ کند و هر چه بزرگ‌ تر باشد، علائم بیماری بیشتر مشخص می‌ شود.
علائم اصلی عبارتند از :
– درد در ناحیه کمر
– نوسانات فشار خون
– ادم
– کاهش مقدار ادرار روزانه
– ضعف و خستگی
– ظاهر شدن خون در ادرار
– میل مکرر به ادرار کردن

علت‌ های اصلی بروز کیست کلیه و عوامل مؤثر در ایجاد آن

1. افزایش سن : با بالا رفتن سن ، احتمال ایجاد کیست ‌های ساده کلیه بیشتر می‌ شود. این نوع کیست معمولاً در افراد بالای ۴۰ سال شایع است و اغلب بدون علامت باقی می‌ ماند.
2. اختلال در رشد لوله‌ های کلیه : در برخی افراد، بخشی از لوله‌ های کوچک کلیه به درستی رشد نکرده یا دچار انسداد می‌ شوند. تجمع مایع در این نواحی می ‌تواند منجر به تشکیل کیست شود.
3. عوامل ژنتیکی : بیماری کلیه پلی‌ کیستیک (PKD) یک اختلال ارثی است که در آن ژن ‌های معیوب موجب رشد تعداد زیادی کیست در کلیه‌ ها می‌ شوند. این بیماری می‌ تواند در نسل‌ های مختلف یک خانواده دیده شود و به تدریج عملکرد کلیه را مختل کند.
4. دیالیز طولانی ‌مدت : افرادی که به دلیل نارسایی کلیه سال‌ ها تحت دیالیز قرار دارند ، بیشتر در معرض ابتلا به کیست ‌های متعدد کلیوی قرار می‌ گیرند. این وضعیت به نام بیماری کیستیک اکتسابی کلیه شناخته می‌ شود.
5. عفونت‌ ها و التهاب‌ ها : برخی عفونت ‌های کلیوی یا التهاب مزمن می ‌توانند زمینه ایجاد کیست را فراهم کنند ، هرچند این علت کمتر شایع است.
6. انسداد مجاری ادراری : انسداد طولانی ‌مدت در مسیر خروج ادرار ، مانند سنگ کلیه یا تنگی حالب ، ممکن است باعث افزایش فشار و تشکیل کیست در بافت کلیه شود.
7. عوامل ناشناخته : در بسیاری از موارد علت دقیق کیست ساده کلیه مشخص نیست و به طور اتفاقی در تصویربرداری دیده می ‌شود.

نحوه تشخیص کیست کلیه

تقریباً همه کیست های کلیه در آزمایش های تصویربرداری که تصویری از اندام های داخلی شما تهیه می کند، قابل تشخیص خواهد بود. این آزمایشات شامل سونوگرافی، توموگرافی کامپیوتری (CT) یا اسکن تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) است. که در ادامه بیشتر در مورد هریک از آن‌ها صحبت خواهیم کرد.

سونوگرافی

در این روش تشخیصی از امواج صوتی برای تهیه تصاویر از کلیه ها استفاده می شود، و با انجام سونوگرافی می توان وجود کیست و هم چنین بزرگ‌تر شدن کیست را نیز متوجه شد.

توپوگرافی کامپیوتری

در برخی از مواقع برای تشخیص دقیق‌تر کیست کلیه روش توپوگرافی کامپیوتری که با استفاده از اشعه ایکس تصاویر سه بعدی از کلیه‌ها تهیه خواهد کرد.

ام آر آی

در این روش تشخیصی از آهن ربا و امواج رادیویی برای عکس گرفتن از کلیه ها و بررسی کیست کلیه استفاده خواهد شد.

درمان کیست کلیه

در بسیاری از موارد، کیست‌های کلیه نیازی به درمان خاصی ندارند. اما اگر کیست‌ها باعث بروز علائم یا مشکلاتی در عملکرد کلیه شوند، گزینه‌های درمانی زیر ممکن است مورد استفاده قرار گیرند:

1. داروها: برای کنترل درد و علائم مرتبط با کیست‌های کلیه، ممکن است متخصص داروهایی نظیر مسکن‌ها و ضدالتهاب‌ها تجویز کند. همچنین، داروهای خاصی برای درمان بیماری‌های زمینه‌ای که منجر به ایجاد کیست می‌شوند، ممکن است مفید باشند.
2. لاپاراسکوپی: این روش جراحی کم‌تهاجمی برای برداشتن کیست‌های بزرگ و دردناک به کار می‌رود. در این روش، جراح از برش‌های کوچک برای دسترسی به کیست استفاده می‌کند و کیست را بدون نیاز به برش بزرگ جراحی برمی‌دارد.
3. اسکلروتراپی: در این روش، کیست با استفاده از یک سوزن تخلیه شده و سپس با یک محلول خاص پر می‌شود تا از بروز مجدد کیست جلوگیری شود.
4. جراحی باز: در برخی موارد نادر، ممکن است نیاز به جراحی باز برای برداشتن کیست‌های بزرگ و پیچیده باشد.

روش‌های پیشگیری از کیست کلیه

اگرچه برخی کیست‌های کلیه به‌ویژه آن‌هایی که جنبه ژنتیکی دارند قابل پیشگیری کامل نیستند، اما با رعایت برخی نکات ساده می‌توان ریسک بروز کیست‌های ساده و عوارض آن‌ها را کاهش داد:

کنترل فشار خون

فشار خون بالا یکی از عوامل موثر در ایجاد مشکلات کلیوی است. کنترل منظم فشار خون با کمک پزشک می‌تواند از آسیب دیدن کلیه‌ها و تشکیل کیست جلوگیری کند.

رژیم غذایی سالم

مصرف متعادل نمک، پرهیز از چربی‌های اشباع شده و مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه به حفظ سلامت کلیه‌ها کمک می‌کند.

آب کافی بنوشید

نوشیدن آب به میزان کافی باعث حفظ عملکرد مناسب کلیه‌ها و کاهش احتمال تشکیل کیست می‌شود.

پرهیز از مصرف مواد مضر

اجتناب از مصرف دخانیات، الکل و داروهای بدون نسخه که ممکن است به کلیه‌ها آسیب بزنند، اهمیت زیادی دارد.

پیگیری منظم پزشکی و تصویربرداری

خصوصاً برای افرادی که سابقه خانوادگی یا عوامل خطر دارند، انجام سونوگرافی و سایر روش‌های تصویربرداری در مرکز تصویربرداری راد به تشخیص زودهنگام کمک می‌کند.

فعالیت بدنی منظم

ورزش منظم و حفظ وزن مناسب می‌تواند سلامت کلیه‌ها را تقویت کند و فشار خون را کنترل نماید

تغذیه مناسب در افراد مبتلا به کیست کلیه

داشتن رژیم غذایی مناسب در این افراد به حفظ سلامت کلیه‌ها و پیشگیری از بروز عوارض کمک می‌کند بنابراین رعایت نکات زیر می‌تواند بسیار کمک کننده باشد البته توجه داشته باشید که مشورت با پزشک برای برنامه‌ریزی دقیق تغذیه‌ای مفید خواهد بود.

• کاهش مصرف نمک به کنترل فشار خون و کاهش فشار روی کلیه‌ها کمک می‌کند.
• پرهیز از مصرف زیاد پروتئین حیوانی چرا که مصرف زیاد پروتئین می‌تواند فشار بیشتری به کلیه‌ها وارد کند.
• نوشیدن آب مناسب برای حفظ عملکرد کلیه‌ها و پیشگیری از سنگ کلیه مفید است.
• غذاهای سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها مثل میوه‌ها و سبزیجاتی برای حمایت از سلامت کلیه بسیار مفید است.
• پرهیز از مواد غذایی فرآوری‌شده و چرب فشار بیشتری به کلیه‌ها وارد کرده و سلامت کلیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.